Qiymətləndirmə — əmlakın, biznesin və ya hüququn müəyyən tarixə dəyərinin peşəkar qiymətləndirici tərəfindən metodoloji cəhətdən əsaslandırılmış şəkildə müəyyən edilməsidir. Adətən bank krediti və girov, alqı-satqı, sığorta, məhkəmə və miras məsələləri, əmlak bölgüsü, mühasibat uçotu və maliyyə hesabatlılığı, habelə investisiya qərarları zamanı tələb olunur.

Bazar dəyəri — obyektin qiymətləndirmə tarixinə, lazımi marketinqdən sonra, bir-birindən asılı olmayan, məlumatlı, ehtiyatlı və məcburiyyət olmadan hərəkət edən istəkli alıcı ilə istəkli satıcı arasında dəyişdirilə biləcəyi təxmini məbləğdir. Bu tərif Beynəlxalq Qiymətləndirmə Standartlarında (IVS) qəbul edilmişdir.

Bazar dəyəri adi marketinq müddəti və normal satış şəraiti üçün müəyyən edilir. Likvidasiya dəyəri isə obyektin adi müddətdən qısa vaxtda, məcburi satış şəraitində realizə oluna biləcəyi məbləği əks etdirir və bir qayda olaraq bazar dəyərindən aşağı olur. Banklar girov qiymətləndirməsində çox vaxt hər iki göstəricinin hesabatda əks olunmasını tələb edir.

Üç əsas yanaşma tətbiq olunur: müqayisəli (bazar) yanaşma — analoji obyektlərin satış və təklif qiymətləri əsasında; gəlir yanaşması — obyektin gətirəcəyi gələcək gəlirlərin diskontlaşdırılması və ya kapitallaşdırılması yolu ilə; məsrəf yanaşması — əvəzetmə və ya bərpa dəyərindən köhnəlmə çıxılmaqla. Yanaşmaların seçimi obyektin növündən və bazar məlumatlarının mövcudluğundan asılıdır; yekun dəyər nəticələrin əsaslandırılmış razılaşdırılması ilə müəyyən edilir.

Hesabatda qiymətləndirmənin məqsədi, obyektin təsviri və identifikasiyası, qiymətləndirmə tarixi, dəyərin növü, istifadə olunmuş məlumat mənbələri, tətbiq edilmiş yanaşmalar və hesablamalar, ehtimallar və məhdudiyyətlər, yekun dəyər, habelə qiymətləndiricinin rekvizitləri və imzası əks olunur.

Bəli. Dəyər cari tarixə və ya keçmiş (retrospektiv) tarixə müəyyən edilə bilər. Keçmiş tarix üçün obyektin həmin tarixdəki vəziyyətini təsdiq edən sənədlər və həmin dövrün bazar məlumatları əsas götürülür. Bu, xüsusilə məhkəmə, miras və vergi məsələlərində tələb olunur.

Köhnəlmiş, yararsız hala düşmüş və ya istismardan çıxarılan avadanlıqlar, nəqliyyat vasitələri, texnika və inventarlar balansdan silinərkən və ya utilizasiyaya göndərilərkən onların qalıq dəyəri (o cümlədən ehtiyat hissə və metal qırıntısı dəyəri) müəyyən edilir. Hesabat silinmə barədə qərarın, mühasibat uçotu və audit sənədlərinin əsaslandırılması üçün istifadə olunur.

Avtomobillər və digər nəqliyyat vasitələri, istehsalat avadanlıqları, texnoloji xətlər, xüsusi texnika və maşınlar, ofis mebeli və inventarlar. Qiymətləndirmə alqı-satqı, bank girovu, lizinq, sığorta, əsas vəsaitlərin yenidən qiymətləndirilməsi və balans dəyərinin müəyyən edilməsi üçün aparılır.

Müəssisənin satışı və ya alınması, nizamnamə kapitalındakı payların və səhmlərin özgəninkiləşdirilməsi, investor cəlb edilməsi, birləşmə və satınalma, habelə qeyri-maddi aktivlərin (brend, patent, proqram təminatı) maliyyə hesabatlarında əks etdirilməsi zamanı.

Hesabatda göstərilən dəyər yalnız qiymətləndirmə tarixinə aiddir. Hesabatın hansı müddət ərzində qəbul edildiyini onu tələb edən qurum (bank, notariat, məhkəmə və s.) öz qaydaları ilə müəyyən edir. Bazar şəraiti və ya obyektin vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdikdə yenidən qiymətləndirmə tövsiyə olunur.

Əsasən mülkiyyət hüququnu təsdiq edən sənəd (daşınmaz əmlak üçün dövlət reyestrindən çıxarış, nəqliyyat vasitəsi üçün qeydiyyat şəhadətnaməsi), texniki sənədlər və obyektin şəkilləri tələb olunur. Biznesin qiymətləndirilməsində əlavə olaraq maliyyə hesabatları və idarəetmə məlumatları lazımdır. Hər istiqamət üzrə dəqiq siyahı müvafiq xidmət səhifəsində göstərilib.

Bəli. Qiymətləndirici adətən obyektə baxış keçirərək onun faktiki vəziyyətini, texniki göstəricilərini və yerləşməsini yerində yoxlayır. Baxış mümkün olmadıqda bu hal və onun nəticəyə təsiri hesabatda məhdudiyyət kimi açıq göstərilir.

Xeyr. Qiymətləndirici müstəqil, obyektiv və qərəzsiz olmalıdır. Yekun dəyər sifarişçinin gözləntisindən asılı olmayaraq bazar məlumatları və metodologiya əsasında müəyyən edilir; xidmət haqqı da qiymətləndirmənin nəticəsindən asılı deyil.

Qiymətləndiricinin Azərbaycan Qiymətləndiricilər Palatasının (AQP) reyestrində olub-olmadığını aqp.gov.az saytında yoxlamaq olar. Caspian Expert Group MMC reyestrdə QT-0014 nömrəsi ilə qeydiyyatdadır.

Xeyr. Onlayn müraciət ilkin sorğudur. Qiymətləndirmə sifarişçi ilə qiymətləndirici arasında yazılı müqavilə bağlandıqdan sonra başlayır; müqavilədə qiymətləndirmənin məqsədi, obyekt, qiymətləndirmə tarixi, icra müddəti və xidmət haqqı razılaşdırılır.

Yanğın, subasma, yol-nəqliyyat hadisəsi və ya digər sığorta hadisəsindən sonra qiymətləndirici obyektə baxış keçirir, zədələnmələri sənədləşdirir, bərpa (təmir) xərclərini və dəyər itkisini, zəruri hallarda isə əldən çıxmış mənfəəti hesablayır. Hesabat sığorta şirkətinə, məhkəməyə və ya tərəflər arasında razılaşma üçün təqdim olunur.

Mənzillər, fərdi yaşayış evləri, qeyri-yaşayış və kommersiya sahələri (ofis, mağaza, anbar), istehsalat obyektləri və torpaq sahələri. Hesabat ipoteka və bank girovu, alqı-satqı, miras, əmlak bölgüsü, məhkəmə və mühasibat uçotu üçün hazırlanır.

Caspian Expert Group MMC Azərbaycan Qiymətləndiricilər Palatasının (AQP) reyestrində qeydiyyatdadır və hesabatlarını banklar, sığorta şirkətləri, notariat və məhkəmələr üçün hazırlayır. Hesabatın qəbulu barədə qərarı onu tələb edən qurum öz qaydalarına əsasən verir.